ĐI QUA TUỔI 40 (8)

 

NGÀY THỨ SÁU

Hồi còn nhỏ, thỉnh thoảng anh em tôi hay chơi trò chiếu tướng bọn kiến bằng kính lúp. Buổi trưa nắng, khi ánh mặt trời đang mạnh, chúng tôi dùng kính lúp để hội tụ tia sáng về một điểm, rồi dí điểm đó theo chú kiến đang bò. Sau một lúc, tia sáng đó có thể làm điên đảo một chú kiến. Thậm chí chú kiến có thể chết.

Từ cuối ngày thứ tư của khoá thiền, chúng tôi học làm chuyện đó: dùng ánh sáng của sự tập trung tâm trí để soi chiếu trên thân. Chúng tôi dịch chuyển điểm sáng đó qua từng nơi trên cơ thể. Tại mỗi nơi đều có một “chú kiến” nào đó đang bận rộn, đơn giản bởi vì toàn bộ các cơ quan trên thân thể không lúc nào dừng hoạt động.

Nửa ngày trôi qua, rồi một ngày, một ngày rưỡi. Chúng tôi dần thành thục hơn với tia sáng của mình. Nó bắt đầu có tác dụng lên các “chú kiến”.

Trong buổi sinh hoạt đầu khoá, thiền sư nói rằng hành trình mà chúng tôi sắp trải qua được ví như là một cuộc phẫu thuật tâm trên thân. Những cảm xúc mà ta trải qua đều biểu hiện ở đâu đó trên thân. Khi cảm xúc qua đi mà chưa kịp buông xả hết, nó để lại một nút thắt. Những cảm xúc bị phớt lờ, bị dồn nén trong quá khứ đã trở thành vô số nút thắt trong tiềm thức và trên thân thể. Nếu tia sáng của tỉnh thức đủ mạnh và sắc bén, nó sẽ chọc thủng và những nút thắt này sẽ bắt đầu bung ra. Cuộc giải phẫu bắt đầu.

Bây giờ là ngày thứ sáu. Từ hôm qua, đã có một vài phản ứng xảy ra trong thiền đường. Ai đó đã thấy khó thở và được dìu ra ngoài. Một ai đó khác đã khóc nấc, rồi cũng được đưa ra ngoài.  

Khác với những sự ngọ nguậy của những ngày đầu, ngày hôm nay tôi bắt đầu có những cơn giật một cách vô thức. Khi tia sáng chiếu tới một nơi nào đó đang bị căng, nó sẽ gây ra một cơn giật. Và những chỗ căng trên thân tôi thì nhiều vô kể. Có những cơn giật mạnh đến nỗi tôi có cảm giác là mình đã nhấc lên khỏi mặt sàn. Có những cú giật đẩy tôi vào một tư thế ngồi khác, khiến các cơ bị vặn và đau. Có những lúc tôi thấy giống như mình bị đưa vào một tư thế kỳ quặc nào đó. Tôi liền mở mắt và kiểm tra. Nhưng không, tư thế đó rất thẳng. Tôi dần dần hiểu ra rằng, tôi đang trải qua tiến trình điều chỉnh cơ khớp và dây chằng, một cách vật vã và gồm cả sự đau đớn chẳng khác nào vật lý trị liệu.

Trừ một vài trường hợp nhạy cảm đã bục phát từ hôm trước, ngày thứ sáu là ngày có nhiều sự chộn rộn nhất trên thiền đường, với những tiếng thút thít, tiếng thở mạnh, và vài đứa sửa lưng như tôi.

Đến cuối ngày, những cơn giật của tôi bắt đầu nhẹ dần, căng tức ở chân đã giảm, và sự điều chỉnh đã bắt đầu dịch chuyển dần lên trên.

ĐI QUA TUỔI 40 (7)

KHOẢNG LẶNG CỦA THỜI GIAN

Trong thời gian ở khoá thiền, chúng tôi ở trong phòng tập thể. Phòng của tôi có 5 người, mỗi người ngủ trên một chiếc giường đơn. Cả khu nhà khá đông, hơn hai trăm thiền sinh sống cạnh nhau ở khoảng cách gần. Nhưng theo quy định của khoá thiền, chúng tôi không được giao tiếp, kể cả bằng mắt, với bất cứ ai xung quanh. Chúng tôi cũng không được đi ra khỏi khuôn viên của thiền viện, không nhìn thấy cảnh vật nào khác. Trong suốt thời gian 10 ngày tương đương với 240 giờ, chúng tôi không có gì khác để bám vào, ngoài chính bản thân mình. Đây là khoảng thời gian ngưng đọng dài nhất của cuộc đời tôi cho đến lúc này.

Ngạc nhiên thay, tôi không thấy khó khăn gì trong việc ngừng giao tiếp. Trái lại, tôi thấy nhẹ nhõm vì được yên. Một cảm giác an toàn tuyệt đối. Không sợ bị quấy rầy, không sợ bị để ý, không sợ bị nhận xét, không sợ người khác giỏi hơn, không sợ mất phần, không sợ mình vô dụng… Tôi thầm nghĩ, biết đâu các tiên nữ trên thiên đàng cũng không thể có được sự tự do tự tại mà chúng tôi đang có.

Tình cờ, một trong các bạn cùng phòng của tôi là bạn học cũ. Chúng tôi nhận ra nhau trong im lặng. Tôi đã không gặp lại cô ấy lần nào kể từ ngày ra trường. Khoảng thời gian đó là 20 năm. Có biết bao nhiêu là chuyện đã xảy ra với cuộc đời của mỗi đứa, biết bao nhiêu chuyện để kể. Mặc dù vậy, trong tôi không có sự khó chịu nào về chuyện chúng tôi phải làm lơ với nhau. Ngược lại, sự có mặt của cô ấy làm tôi cảm thấy yên tâm và ấm áp. Chỉ cần biết có ai đó ở đó, không nhất thiết phải nhìn nhau. Đó là sự hiện diện.

Sự ngưng đọng giống như một ly nước được đặt xuống bàn và để yên. Khi không bị khuấy động nữa, bụi bẩn và những tạp chất bắt đầu lắng xuống, từ từ, sau khi đã lộn vòng vòng chán chê theo quán tính. Cũng giống như những suy nghĩ của chúng tôi, cứ chạy về quá khứ, nhảy tới tương lai, nổi giận ở đâu đó… rồi lại chạy lòng vòng, lại lặp lại những suy nghĩ cũ… Nhưng mãi rồi cũng có lúc, tất cả chỉ còn hơi thở. Trong những giây phút ấy, tôi thấy tâm mình thuần khiết như ly nước trong veo. Tất cả đã lắng xuống.

Những khoảnh khắc lắng đọng giống như ánh sáng của tia chớp. Trong ánh sáng đó, mọi thứ dường như đứng yên. Mọi tiếng ồn, mọi sự xôn xao đều im bặt. Tuy nhiên, đó là những khoảnh khắc ngắn ngủi. Còn trong phần lớn thời gian, những trải nghiệm trong tâm tôi là gió, là say sóng, là dằn xóc như chạy xe trên đường ổ gà.

Bối rối chuyện tình đi hỏi thiền sư

Dạo trước trên mạng xã hội có lan truyền loạt truyện hài về màn đối đáp của thiền sư và những người trẻ đến thỉnh giáo. Trong số đó có hai câu chuyện mình rất thích, vì nó có “lan quyên” đến công việc mình đang làm.

—

Câu chuyện thứ nhất.

Chàng trai ủ rũ: "Con hết lòng hết dạ với mối tình đầu, cô ấy nói gì cũng nghe, muốn sao cũng chiều, kết quả cô ấy chê con nhu nhược, ko có chính kiến đòi chia tay. Đến người thứ hai, con luôn tỏ ra quyết đoán mạnh mẽ, sẵn lòng lăn xả vì nàng, ko ngờ cô ấy bảo con quá hoàn hảo, ở cạnh con ko có cảm giác an toàn."

Thiền sư bất giác đưa tay sờ đầu.

Chàng trai nhanh nhảu nói:" Ý của thầy là con nên dùng đầu suy nghĩ, tuỳ từng hoàn cảnh mà xử lý khác nhau?"

"Ý ta là một hoà thượng như ta thì hiểu gì về yêu đương chứ?"

—

Câu chuyện thứ hai.

Chàng trai: "Bạn bè mới kết hôn đã ly hôn, làm con mất hết niềm tin vào tình yêu."

Thiền sư chậm rãi chỉ tay về phía chậu hoa lan và hoa đỗ quyên ngoài sân.

Chàng trai ngắm nhìn hồi lâu rồi nói:" Ý thầy là tình yêu vốn tự nhiên như hoa cỏ, lúc thì dịu dàng khoe sắc sáng bừng không gian, nhưng rồi cũng có lúc lụi tàn buồn bã thê lương. Con người vốn dĩ ko nên đòi hỏi quá nhiều ở tình yêu?"

Thiền sư thở dài đáp:" Không, ý ta là chuyện người ta ly hôn thì có lan quyên gì đến cậu?"

—

Trong câu chuyện thứ nhất, thiền sư giống như là người cố vấn, tư vấn. Để có thể cố vấn người khác, ta cần chia sẻ với họ công thức thành công mà mình đã trải qua và đúc kết được, giúp cho họ xài được luôn mà không phải mất thời gian. Vì vậy, khi ta không có kinh nghiệm gì để chia sẻ thì không cố vấn được. Chia tay.

Trong câu chuyện thứ hai, thiền sư giống như một người khai vấn (coach). Khai vấn vốn dĩ không sử dụng đến kinh nghiệm cá nhân của coach.

Trong bối cảnh của một câu chuyện hài, câu nói của thiền sư nghe như là một sự từ chối bằng một cú vặn. Nếu xuyên qua lớp bối cảnh đó, thì câu hỏi của thiền sư rất giống câu hỏi coaching: chuyện này có ý nghĩa gì với bạn? Trọng tâm trong câu chuyện của chàng trai không phải là chuyện người ta ly hôn, mà là niềm tin và mong đợi của chàng ta.

Câu hỏi lạ, bất ngờ, "khó đỡ" là một trong những vẻ đẹp của coaching. Tác dụng của nó là để provoke, nghĩa là khơi ra, kích thích, kích hoạt những góc nhìn mới, tư duy mới, ý tưởng mới. 

Bởi thế nên người ta mới mang chủ đề tình yêu đến kể với người chả biết yêu. Người ngoài cuộc thường nhìn sự việc thông suốt hơn người trong cuộc đó mà.

"Nếu thượng đế không thể giúp con giảm cân...

 

...thì xin ngài hãy làm cho bạn con mập lên."

Đây là câu nói đùa. Nhưng người ta chỉ nói những câu đùa mà nó đúng, chứ nếu không thì đùa làm gì.

Con người ta cần bằng chứng rằng mình hơn người khác để thấy mình ổn. Hoặc là mình đẹp lên, hoặc là xung quanh xấu đi, thì đều ổn cả.

Người ta cũng hay nói đùa rằng phép tính mà con người làm nhiều nhất trong ngày là phép so sánh. 

Thật vậy, nếu không so sánh làm sao biết cái này là ổn, cái kia là không, khi nào thì cần phấn đấu, khi nào thì không, cái nào là tiến bộ, cái nào là thụt lùi....

So sánh càng nhiều, tự do càng ít

Lúc nhỏ tôi không sợ bị so sánh với chúng bạn, bởi vì tiêu chí so sánh lúc đó là học có giỏi không. Nhưng lớn lên một chút, bỗng dưng tiêu chí đổi hẳn. Đó là chuyện con gái lớn rồi phải thế này thế kia thế nọ. Và bỗng dưng tôi bị rớt hết so với các loại tiêu chuẩn. Nếu tôi chấp nhận sự so sánh đó, nghĩa là tôi phải phấn đấu lại từ đầu với những hướng đi như vậy, dù có thích hay không. Chuyện này không vui. Thế là tôi phải đi, đi tìm nơi mà tiêu chuẩn đánh giá khác đi. Phải bỏ qua một số chàng trai đang thích mình, vì biết rằng mình sẽ không trở thành người mà họ thích.

Không bị so sánh, rồi mình cũng tự so sánh

Trở lại chuyện con người làm rất nhiều phép so sánh mỗi ngày, trong đó tự so sánh là một động lực, nhưng cũng thường xuyên bị unfair.

Những kiểu unfair thường gặp như:

- So sánh điểm yếu của mình với điểm mạnh của người khác. Mỗi lần nhìn thấy điểm yếu của mình là y như rằng thấy người khác sao mà hay quá.

- So sánh thành tựu nhưng không xét đến điểm xuất phát. Người ta làm ông này bà nọ có của nọ của kia còn mình thì... Quên coi lại chuyện mỗi người đã đi được từ đâu đến đâu.

- So sánh ghen tị kiểu con sãi ở chùa thì quét lá đa. Nhưng người ta được làm vua là vì họ hoặc là cha ông họ phải đi khởi nghĩa, thì mình không tính tới.

- So sánh trên bề nổi. Sao người ta lấy chồng sướng thế còn mình thì... Sao người ta yên ổn thế còn đời mình thì... Nhưng những khía cạnh khác thì mình không nhìn thấy.

- So sánh với lứa tuổi. 30 tuổi đầu rồi mà còn... Từng tuổi này mà còn.... Cái này rất khó thoát, rất nhiều người ở trong cái peer pressure này.

- Chưa thấy rõ mình cũng đem ra so sánh. Chưa biết mình có điểm mạnh gì, theo đuổi những giá trị nào, nhưng vẫn đem ra so sánh, và kết quả là thấy thua kém người ta.

- So sánh với hình mẫu lý tưởng. Tự xây lên một con người hoàn hảo theo kiểu mình thích, rồi luôn thấy mình không được như hình tượng đó.

Tự do là khi...

Nếu ta có thể giảm các tiêu chí xuống mức tối thiểu, có phải cuộc đời sẽ thênh thang hơn không.

Tối thiểu ví dụ như là việc thượng tôn pháp luật (nếu không sẽ bị cưỡng chế), tôn trọng đạo đức (để không bị tẩy chay), và cân nhắc các quy ước xã hội để chọn ra những điều phù hợp với hướng đi của mình. Thường xuyên nhận biết các phép so sánh mình đang làm hàng ngày để chọn lọc lại. Quá nhiều là sẽ quá mệt.

Quan sát loài vật để hiểu loài người

 

Loài người là động vật bậc cao, có nghĩa là cũng có liên hệ với các loài vật bậc thấp.

Vì thế mà khi chúng ta không thể thí nghiệm trên loài người, vì lý do đạo đức và tế nhị, thì chúng ta thí nghiệm lên động vật: ruồi giấm, chuột, khỉ... rồi suy ra kết quả trên loài người.

Quan sát đàn gà cũng không có vấn đề gì về đạo đức và tế nhị. Chỉ là chuyện tào lao trong lúc nằm đưa võng bên hiên nhà của ông bà.

ANH GÀ TRỐNG

Giới tính: đực.

Khi nó còn trẻ vừa bước ra đời, nó xấu xí kinh hồn. Lông trụi, mặt đỏ gay, gáy thì ngắc ngư. Suốt ngày đuổi theo gà mái, nhưng bọn gà mái thích đi theo mấy anh gà chững chạc hơn. Đang lúc mấy cô gà mái vui vầy với mấy anh đẹp mã đạo mạo thì gà trống choai chạy đến gây chút chú ý với cô gà mái, thế là bị đập, hoặc là bị phớt lờ. Gớm, hai anh chị kia chỉ nhìn nửa con mắt xong kéo nhau đi ra chỗ khác tâm tình tiếp.

Gà trống choai lại đỏ mặt tía tai, vừa quê vừa bực tức. Thế mà đằng kia lại có thằng trống choai khác đang lăng xăng. Làm cái gì thế? Chi bằng đến dạy nó một bài học.

Năm tháng qua đi. Bây giờ anh đã trở thành giống như cái lão đạo mạo kia rồi. Bộ lông anh đẹp nhất làng. Mào của anh, dáng đi của anh, ánh mắt của anh, mọi thứ đều tỏ ra sự oai vệ.

Anh có một chiêu chưa bao giờ gây thất vọng: ga lăng với mấy cô gà mái bằng... đồ ăn. Anh gắp một miếng mồi vào mỏ của mình (có phải thực sự là đồ ăn hay chỉ là cọng rác, không quan trọng), giơ lên cho bọn gà mái thấy, rồi gõ gõ xuống đất, kêu lên cục cục một cách đầy hứng khởi, thế là cô gà mái thế nào cũng chạy đến. Trăm lần như một. Và rồi khi cổ đến, thì quan trọng gì cái đồ ăn đó. Anh sẽ xoè cánh xuống chân và de xung quanh cô gà mái, cho cổ biết tâm ý của mình. (Loài người học chiêu này của anh và họ gọi nó là "ve vãn".) Chuyện gì đến sau đó cũng sẽ đến thôi.

Người ta nói đường yêu đương đi qua cái bao tử quả không sai. Mời ăn, hẹn đi ăn, hứa hẹn sẽ có ăn cả đời... chiêu này chưa bao giờ thất bại. Về chiêu thức, bạn có thực sự nắm được đồ ăn không, thì cũng hên xui lắm, bạn vẫn phải giả vờ như là thật thôi. 

Mà chuyện đó cũng không thực sự quan trọng, vì gà mái không thực sự cần ăn đồ ăn của gà trống. Tự kiếm ăn được mà, thậm chí kiếm đủ cho mười đứa con. Thực sự, chuyện "gà trống nuôi con" ấy, mỗi lần nó xảy ra là đều được coi là huyền thoại giữa đời thường.

CÔ GÀ MÁI

Giới tính: mái

Hồi thanh niên, gà trống xấu xí bao nhiêu thì gà mái mướt rượt bấy nhiêu. Vậy mà dần dần, cục diện thay đổi không cách gì đảo ngược. Mấy lão ngày càng đẹp mã, các chị ngày càng xơ xác. 

Chứ sao nữa. Đẻ xong loạt trứng đầu tiên, gà mái vào ổ nằm ấp 21 ngày. Suốt 21 ngày, gà mái bước xuống đi bộ, đi ăn có vài lần. Đến khi đàn con nở, người cổ đã nhẹ tênh. 

Xơ xác rồi. Ấy thế mà giờ phải nuôi một đàn con. Rồi còn phải bảo vệ chúng nữa. Cả xóm ai cũng ngán cô gà mái mẹ. Mới lơn tơn đi ngang, lỡ đi gần cổ hay đám con cổ một tí, có ý gì đâu, vậy mà cổ phùng xoè bay vô đá, nhìn mặt cổ lúc đó thì quả là gớm.

Và chuyện này lặp lại suốt cuộc đời còn lại của cổ.

GÀ CHÍP HÔI

Giới tính: lộn xộn, không phân biệt

Bọn này không biết cha chúng là ai. Quan trọng gì. Ngày xưa ổng dụ bà mẹ bằng miếng mồi giả, hên lắm thì là miếng mồi thật nhưng cũng chẳng xơ múi được gì. 

Vì chẳng biết cha là ai nên mấy cô em gái sau này lại đôi khi này nọ ngay đúng ông cha của mình. Mà cũng có quan trọng gì. Có điều là chuyện này không xảy ra với đám trai. Ờ thì ý là không có chuyện là đám trai sau này lại đi ra dụ dỗ nhầm trúng bà mẹ của mình. Các mẹ không làm thế. Bọn trai cũng không.

Mà cái xã hội loài gà này nó tồn tại bao đời như thế. Và chúng vẫn ổn.

/calm/ - Từ "cố gắng yên tĩnh" đến "không lay chuyển"

 

/calm/

1. Ban đầu, nó chưa yên, nó cố gắng yên

Calm down: dịu lại; lắng xuống

2. Khá hơn một chút, nó đã bắt đầu yên, cố gắng giữ yên

Keep calm: giữ bình tĩnh

Stay calm: vẫn bình tĩnh

Calm water: mặt nước yên tĩnh

3. Cứ giữ được như thế, nó trở thành phẩm chất

A calm person: một người điềm tĩnh

A calm presence: sự hiện diện lắng yên

Inner calm: tĩnh tâm, tâm tĩnh lặng

A calm sea: biển lặng

Thích thành công nhưng ghét kế hoạch

 

Tôi không có một chiến lược để thành công, bởi vì ghi ra chiến lược đã là một việc gây chán nản, và theo đuổi nó lại càng chán nản hơn.

Cách yêu thích của tôi là mơ về một tương lai. Thường xuyên mường tượng về nó. Vui với nó. Đắm chìm với nó trong giấc ngủ. Tôi cũng nhận thâý là nó viển vông so với hiện tại. Nhưng vì thích mơ thì cứ mơ.

Rồi một ngày những điều ấy cũng đến. Tôi bắt đầu ngạc nhiên, lần đầu tiên là khi tôi trở thành học sinh giỏi nhất, năm lớp sáu. Tôi mơ về nó khoảng chừng nửa năm như thế. 

Lần ngạc nhiên thứ hai là khi được chọn đi thi học sinh giỏi, rồi được chọn đi thi tiếp ở một bộ môn khác, và là thủ khoa tốt nghiệp trung học, đậu vào tất cả các trường đại học mình thi.

Đi làm, tôi mơ môi trường quốc tế, những chuyến công tác sang chảnh, được đào tạo bài bản, chuyên môn xịn xò. Rồi từ từ những điều đó cũng đến, mà tôi không có một "kế hoạch phát triển" nào cả.

Tôi vận hành theo điều mình hướng đến, và hết sức e ngại đối với các loại "kế hoạch phát triển". Và tôi cũng trải qua những hoang mang khi mình không thể làm một kế hoạch phát triển nào.

Người ta nói chỉ cần mình biết rõ điều mình mong muốn, vũ trụ tự khắc sẽ ủng hộ chúng ta. Vũ trụ là vũ trụ bên trong và vũ trụ bên ngoài. Một khi đã rõ muốn đi hướng nào, vũ trụ bên trong sẽ điều khiển toàn bộ mọi quyết định, từ những lựa chọn nhỏ nhất. Vũ trụ bên ngoài là một điều bí ẩn, và chúng ta là một thành phần ở trong đó. Nhưng thay vì cố giải thích, thôi thì mình trust the process. Có những thứ vượt xa, và luôn đúng.